W wielu firmach ocena ryzyka zawodowego powstaje raz, przy pierwszym zatrudnieniu, i trafia do segregatora. Tymczasem firma się zmienia: przychodzą nowe maszyny, nowe środki chemiczne, nowe stanowiska, część zespołu przechodzi na pracę zdalną. Wyjaśniamy, w jakich sytuacjach trzeba wrócić do oceny ryzyka, co mówią o tym przepisy i co zrobić po jej aktualizacji.

Ocena ryzyka: obowiązek od pierwszego pracownika

Pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające to ryzyko (art. 226 pkt 1 Kodeksu pracy). Pracowników trzeba poinformować o ryzyku i o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 pkt 2 KP).

Dokument oceny ryzyka powinien zawierać w szczególności (§ 39a ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP):

• opis stanowiska: maszyny, narzędzia i materiały, wykonywane zadania, czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, stosowane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz osoby pracujące na stanowisku;
• wyniki oceny dla każdego czynnika oraz niezbędne środki profilaktyczne;
• datę oceny i osoby, które jej dokonały.

Już z tej listy widać, dlaczego ocena się „starzeje”: jeśli na stanowisku pojawi się inna maszyna, inny materiał albo inne zadania, opis w dokumencie przestaje odpowiadać rzeczywistości.

Czy przepisy mówią, jak często aktualizować ocenę ryzyka?

Nie. Przepisy nie podają terminu, w którym ocenę trzeba powtórzyć, ani zamkniętej listy sytuacji, w których trzeba ją zaktualizować. Wskazują natomiast, przy czym ocenia się ryzyko: w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i mieszanin chemicznych oraz materiałów zawierających czynniki biologiczne, rakotwórcze lub mutagenne, a także przy zmianie organizacji pracy (§ 39a ust. 1 rozporządzenia). Do tego dochodzi ogólny obowiązek dostosowywania środków ochrony do zmieniających się warunków wykonywania pracy (art. 207 § 2 pkt 3 KP).

W praktyce oznacza to jedno: ocena ryzyka ma opisywać firmę taką, jaka jest dziś, a nie taką, jaka była w dniu sporządzenia dokumentu.

6 sytuacji, w których trzeba wrócić do oceny ryzyka

1. Nowa maszyna, urządzenie lub wyposażenie

Zakup nowej maszyny, wymiana starego urządzenia na inne, nowe narzędzia czy zmiana wyposażenia stanowiska to wprost wymieniony moment oceny ryzyka (§ 39a ust. 1: „przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy”). Nowy sprzęt może oznaczać inne zagrożenia mechaniczne, hałas, drgania albo inny sposób obsługi.

2. Nowe substancje lub mieszaniny chemiczne

Nowy środek czyszczący, farba, klej, rozpuszczalnik czy preparat technologiczny to kolejna sytuacja wskazana wprost w § 39a ust. 1. Przy aktualizacji warto korzystać z karty charakterystyki produktu, która opisuje zagrożenia i zalecane środki ochrony.

3. Zmiana organizacji pracy

Nowe stanowisko, nowe lub zmienione zadania, inny system pracy (np. wprowadzenie pracy zmianowej lub nocnej), przeniesienie stanowiska w inne miejsce: to wszystko jest zmianą organizacji pracy, przy której ocenia się ryzyko (§ 39a ust. 1). Jeśli w dokumencie są stanowiska, których już nie ma, a brakuje tych, na których ludzie faktycznie pracują, to wyraźny sygnał do aktualizacji.

4. Wprowadzenie pracy zdalnej

Przed dopuszczeniem pracownika do pracy zdalnej pracodawca przygotowuje ocenę ryzyka zawodowego i informację o zasadach bezpiecznego wykonywania tej pracy. Ocena uwzględnia w szczególności wpływ pracy na wzrok, układ mięśniowo-szkieletowy oraz uwarunkowania psychospołeczne (art. 67³¹ § 5 KP). Można sporządzić uniwersalną ocenę dla grup stanowisk pracy zdalnej. Pracownik przed rozpoczęciem pracy zdalnej potwierdza w oświadczeniu, papierowym lub elektronicznym, że zapoznał się z oceną i informacją (art. 67³¹ § 6 KP).

5. Wypadek przy pracy

Po wypadku pracodawca ustala jego okoliczności i przyczyny oraz stosuje odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom (art. 234 § 1 KP). Przepis nie mówi wprost „zaktualizuj ocenę ryzyka”, ale trudno zapobiegać podobnym zdarzeniom bez sprawdzenia, czy ocena w ogóle uwzględniała zagrożenie, które doprowadziło do wypadku, i czy przyjęte środki ochrony wystarczyły. Jeśli nie, dokument trzeba poprawić.

6. Nowe wyniki pomiarów czynników szkodliwych

Jeśli na stanowiskach występują czynniki szkodliwe, np. hałas, pyły, substancje chemiczne czy drgania, pracodawca zleca ich badania i pomiary oraz rejestruje wyniki (art. 227 § 1 pkt 2 KP). Ocena ryzyka uwzględnia wszystkie czynniki środowiska pracy, a dokument zawiera wyniki oceny dla każdego z nich (§ 39a ust. 1 i ust. 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). W praktyce ocenę dla tych czynników opiera się na wynikach pomiarów, czyli na tym, jaką część najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) lub natężenia (NDN) osiąga narażenie.

Nowe pomiary wykonuje się nie tylko okresowo, ale też za każdym razem, gdy zmieniło się wyposażenie, proces technologiczny lub warunki pracy w sposób, który mógł wpłynąć na poziom narażenia (§ 14 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy). O aktualnych wynikach trzeba niezwłocznie poinformować narażonych pracowników (§ 17 ust. 2 tego rozporządzenia). Przepisy nie mówią wprost, że po pomiarach trzeba zaktualizować ocenę ryzyka, ale jeśli wyniki są inne niż te, na których ją oparto, dokument przestaje odpowiadać rzeczywistości.

Co zrobić po aktualizacji oceny ryzyka

• Zmień datę i dane osób oceniających. Dokument ma wskazywać datę przeprowadzonej oceny i osoby, które jej dokonały (§ 39a ust. 3 pkt 3 rozporządzenia).
• Poinformuj pracowników. Obowiązek informowania o ryzyku dotyczy także zaktualizowanej oceny (art. 226 pkt 2 KP). Potwierdzenie przekazania tej informacji przechowuje się w części B akt osobowych (§ 3 rozporządzenia w sprawie dokumentacji pracowniczej).
• Sprawdź środki ochrony indywidualnej. Dobiera się je odpowiednio do zagrożeń określonych na podstawie oceny ryzyka zawodowego (załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Nowe zagrożenie może oznaczać inne środki ochrony.
• Sprawdź szkolenia okresowe pracowników biurowych. W firmach z kategorią ryzyka nie wyższą niż 3 pracownicy administracyjno-biurowi nie muszą odbywać szkolenia okresowego, chyba że z oceny ryzyka wynika, że jest to konieczne. Wtedy szkolenie trzeba przeprowadzić w ciągu 6 miesięcy od dokonania oceny (art. 237³ § 2² i § 2⁴ KP).
• Zaktualizuj instrukcje BHP, jeśli zmieniły się maszyny, substancje lub sposób pracy.

Szybki test: czy Twoja ocena ryzyka jest aktualna?

• Czy w dokumencie są wszystkie stanowiska, na których dziś pracują ludzie?
• Czy lista maszyn, narzędzi i substancji zgadza się z tym, czego faktycznie używacie?
• Czy pracownicy zdalni mają ocenę ryzyka pracy zdalnej i podpisane oświadczenia?
• Czy po ostatnim wypadku ktoś sprawdził, czy ocena uwzględniała to zagrożenie?
• Czy ocena uwzględnia wyniki ostatnich pomiarów czynników szkodliwych?
• Czy pracownicy potwierdzili, że znają aktualną, a nie poprzednią wersję oceny?

Jeśli na któreś pytanie odpowiedź brzmi „nie wiem” albo „nie”, to dobry moment, żeby wrócić do dokumentu.

Podsumowanie

Ocena ryzyka zawodowego nie jest dokumentem na zawsze. Przepisy nie wyznaczają jej daty ważności, ale wiążą ją z wyposażeniem, substancjami, organizacją pracy i czynnikami środowiska pracy, a więc z tym, co w firmie zmienia się najczęściej. Aktualna ocena to też podstawa doboru środków ochrony, instrukcji i szkoleń. Pomagamy przejrzeć istniejącą dokumentację i zaktualizować ją tak, żeby odpowiadała temu, jak firma pracuje dzisiaj.

Chcesz sprawdzić, czy Twoja ocena ryzyka zawodowego jest aktualna? Umów bezpłatną konsultację: zarezerwuj rozmowę, zadzwoń: +48 796 738 261 lub napisz przez formularz kontaktowy. Obsługa stacjonarna w promieniu 65 km od Koła i online w całej Polsce.